Can / Can't and Imperatives

Can / Can't ve Emir Cümleleri
A1 Band 4.5 12 dk 8 alıştırma Tamamlandı

'Can / can't' neyi yapabildiğinizi (yüzmek, araba kullanmak, İngilizce konuşmak), neye izin olduğunu ve kibarca bir şey istemeyi anlatır; emir cümleleri ise yol tarifi, talimat ve uyarı vermenin en kısa yoludur. Türkçede '-ebilmek' fiile ek olarak geldiği için Türk öğrenciler 'can' kelimesinden sonra 'to' ekleme ya da fiile -s takma hatasını sık yapar. IELTS Speaking Part 1'deki 'Can you cook?' tarzı sorular ve Listening'deki tüm yönergeler ('Write no more than two words') bu iki yapıyla kurulur.

Biçim: can / can't ve emir cümleleri

Can bütün öznelerle aynı kalır, -s almaz ve ardından gelen fiil her zaman yalındır (to yok). Olumsuzu cannot (konuşmada can't), sorusu 'can' başa alınarak yapılır.

OlumluOlumsuzSoru
I can swim.I can't swim.Can you swim?
She can drive.She can't drive.Can she drive?
They can speak English.They can't speak French.Can they speak English?

Kısa cevaplar: Yes, I can. / No, I can't.

Emir cümlesi (imperative) öznesiz kurulur; fiil yalındır. Olumsuzu Don't ile başlar. 'Lütfen' için please başa veya sona eklenir.

Olumlu emirOlumsuz emirÖneri (let's)
Open the window.Don't open the door.Let's go home.
Sit down, please.Don't be late.Let's have lunch.

Ne zaman kullanılır?

Can / can't:

  • Yetenek: I can cook. My brother can't ride a bike.
  • İzin: You can sit here. You can't park there.
  • Kibar istek: Can you help me, please? Can I have a glass of water?
  • İmkân: We can see the sea from our window.

Emir cümleleri:

  • Yol tarifi: Turn left. Go straight on. Take the second street.
  • Talimat: Open your books. Write your name here. Listen carefully.
  • Uyarı: Don't touch that. Be careful!
  • Davet ve öneri: Come in. Have a seat. Let's start.

Emir cümlesi kaba değildir; please eklenince günlük kibar dildir: Please close the door.

Türk öğrencilerin sık hataları

Türkçede '-ebilmek' fiilin içinde erir ('yüzebilirim'); İngilizcede ise 'can' ayrı bir kelimedir ve kendine özgü kuralları vardır.

  1. 'Can'den sonra 'to' koymak: ✗ I can to swim. → ✓ I can swim.
  2. 'Can'e veya fiile -s eklemek: ✗ He cans swim. / ✗ He can swims. → ✓ He can swim. ('Can' hiçbir öznede değişmez; fiil de yalın kalır.)
  3. Fiili -ing yapmak: ✗ I can speaking English. → ✓ I can speak English.
  4. Emir cümlesine özne ya da 'to' eklemek: ✗ Please you sit down. / ✗ Don't to touch. → ✓ Please sit down. / ✓ Don't touch.

Ek uyarı: 'can' ve 'can't' telaffuzda birbirine çok benzer. 'Can't' daha uzun ve vurgulu söylenir; dinlerken bu farka dikkat edin.

IELTS'e köprü

Speaking Part 1'de yetenek soruları sık gelir: Can you cook? Can you swim? Can you play a musical instrument? Kısa cevabın ardından bir cümle ekleyin: Yes, I can. I can cook simple Turkish dishes, but I can't bake. Examiner'dan bir şey istemek için de 'can' gerekir: Can you repeat the question, please?

Listening'in her bölümü emir cümleleriyle yönlendirilir: Write no more than two words. Listen and answer questions 1 to 5. Turn to Section 2. Section 2'de yol tarifi ve tesis kuralları da emir kipindedir: Go past the library and turn right. Don't leave bags on the floor.

Listening Section 1'de görevli kibar istekleri 'can' ile kurar: Can I have your name, please? Can you spell that? Kendi adınızı harf harf söylemeyi önceden çalışın.

  • Yönergedeki emir fiilini (write, circle, choose) doğru anlamak doğrudan puan kurtarır.
  • Konuşmada Can I…? ile kibar istek, Could I…? ile daha kibar istek yapılır; A1'de 'can' yeterlidir.

Örnekler

  • I can swim, but I can't dive.
    Yüzebilirim ama dalamam.
  • My grandmother can't use a smartphone.
    Büyükannem akıllı telefon kullanamıyor.
  • Can you speak English? — Yes, a little.
    İngilizce konuşabiliyor musun? — Evet, biraz.
  • Can I open the window, please? It's hot.
    Pencereyi açabilir miyim lütfen? Sıcak.
  • Turn right at the bank and go straight on.
    Bankadan sağa dön ve dümdüz git.
  • Please write your name and phone number here.
    Lütfen adınızı ve telefon numaranızı buraya yazın.
  • Don't be late for the lesson.
    Derse geç kalma.
  • Let's have tea in the garden.
    Hadi bahçede çay içelim.
IELTS ipucu: Speaking sınavında soruyu anlamadığınızda sessiz kalmak yerine 'Can you repeat that, please?' deyin; bu, puan kaybettirmez, aksine iletişimi sürdürme becerisi sayılır. Listening'de ise her bölümün başındaki emir cümlesini ('Write no more than two words') mutlaka dinleyin.

Alıştırmalar