Geniş zaman (present simple) her gün yaptığınız işleri, alışkanlıklarınızı ve genel doğruları anlatır: kaçta kalktığınız, nerede çalıştığınız, ne yemeyi sevdiğiniz. Türkçede 'kalkarım' ve 'kalkıyorum' çoğu zaman aynı anlama geldiği için Türk öğrenciler üçüncü tekil şahıs -s ekini ve do/does yardımcı fiilini sık unutur. IELTS Speaking Part 1'de 'What do you do?' ve 'What do you usually do at the weekend?' soruları bu zamanı doğrudan test eder.
Biçim: fiil, -s eki ve do / does
Geniş zamanda fiil yalın kullanılır; yalnızca he / she / it öznesinde fiile -s eklenir. Olumsuz ve soru cümlelerinde do / does yardımcı fiili gelir ve ana fiil yalın kalır.
Özne
Olumlu
Olumsuz
Soru
I / you / we / they
I work in a shop.
I don't work on Sundays.
Do you work here?
he / she / it
She works in a bank.
He doesn't work at night.
Does she work here?
Yazım kuralları (he / she / it):
Çoğu fiil: -s → works, lives, eats
-s, -sh, -ch, -x, -o ile bitenler: -es → watches, washes, goes, does
Sessiz + y: y → ies → study → studies, carry → carries
Düzensiz: have → has
Kısa cevaplar: Yes, I do. / No, I don't. · Yes, she does. / No, she doesn't.
Ne zaman kullanılır?
Günlük rutinler: I get up at 7 o'clock. She has breakfast at home.
Alışkanlıklar: We drink tea after dinner. He plays football on Saturdays.
İş ve okul: My sister works in a hospital. I study English at a language school.
Genel doğrular: Shops in Turkey open at 10. Cats sleep a lot.
Beğeni ve tercihler: I like coffee. She doesn't like fish.
Sıklık zarfları ana fiilden önce gelir: always, usually, often, sometimes, never → I usually walk to work. He never eats breakfast.
Sık kullanılan zaman ifadeleri cümle sonunda yer alır: every day, every morning, on Mondays, at the weekend, at 8 o'clock, in the evening, twice a week.
Türk öğrencilerin sık hataları
Türkçede özneye göre fiil değişir ama ayrı bir yardımcı fiil yoktur; bu yüzden hatalar -s eki ve do/does çevresinde toplanır.
He / she / it ile -s unutmak: ✗ My father work in a bank. → ✓ My father works in a bank.
'Doesn't'tan sonra -s eklemek: ✗ She doesn't likes tea. → ✓ She doesn't like tea. (-s eki 'does' içinde zaten var; fiil yalın kalır.)
'Am / is / are' ile fiil kullanmak: ✗ I am go to school every day. → ✓ I go to school every day. ('-yor' eki yüzünden 'am' eklenir; geniş zamanda 'be' fiili gerekmez.)
Soruda do / does atlamak: ✗ Where you live? → ✓ Where do you live? · ✗ Your brother works? → ✓ Does your brother work?
Ek uyarı: 'have' fiili üçüncü tekilde has olur ama olumsuzda yine yalın kalır: She has a car. She doesn't have a bike.
IELTS'e köprü
Speaking Part 1'in neredeyse tamamı geniş zamandır: What do you do? Do you work or study? What do you usually do in the evening? How often do you cook? Cevaplarda bir sıklık zarfı eklemek (I usually cook at the weekend, but I never cook on weekdays.) puan için basit ama etkili bir adımdır.
Listening Section 1 ve 2'de açılış saatleri, ders programları ve ulaşım bilgileri geniş zamanla verilir: The library opens at 9 and closes at 6. The bus leaves every twenty minutes. 'Opens', 'leaves' gibi -s'li fiilleri duymak, hangi bilginin rutin olduğunu anlamanızı sağlar.
Writing Task 1 (General Training) mektubunda kendinizi tanıtırken: I work as a sales assistant and I live near the shopping centre.
Sorunun yardımcı fiilini cevapta da kullanın: Do you like…? — Yes, I do.
Kısa cevaptan sonra bir cümle ekleyin: Yes, I do. I usually read before bed.
Örnekler
I get up at seven and have breakfast with my family.
Yedide kalkarım ve ailemle kahvaltı ederim.
My mother works in a school. She starts at eight.
Annem bir okulda çalışıyor. Sekizde başlıyor.
We usually eat dinner at seven o'clock.
Genellikle akşam yemeğini saat yedide yeriz.
He doesn't drink coffee in the evening.
Akşamları kahve içmez.
Do you go to work by bus? — No, I walk.
İşe otobüsle mi gidiyorsun? — Hayır, yürüyorum.
My brother studies English every day.
Erkek kardeşim her gün İngilizce çalışıyor.
The shop opens at ten and closes at nine.
Dükkân onda açılır, dokuzda kapanır.
What time does your lesson finish?
Dersin saat kaçta bitiyor?
IELTS ipucu: Speaking Part 1'de 'What do you do in your free time?' sorusuna iki kısa cümleyle cevap verin: 'I usually play football with my friends. I don't watch much TV.' Bir olumlu, bir olumsuz cümle kurmak -s eki ve 'don't' kullanımını aynı anda gösterir.